شناسایی عوامل و راهبردهای تأثیرگذار بر بهبود سرمایة اجتماعی اعضای هیئت علمی دانشگاه (پژوهشی آمیخته در دانشگاه فرهنگیان)

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

گروه مدیریت آموزشی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

چکیده

هدف: سرمایة اجتماعی اعضای هیئت علمی نقش کلیدی در موفقیت دانشگاه ایفا می‌کند. دانشگاه فرهنگیان می‎تواند با بهبود سرمایة اجتماعی دارایی‎های علمی، خلاقیت، روندهای کاری، تعالی سازمانی، و مرجعیت دانشی خود را بهبود ببخشد. با توجه به شکاف موجود در درک مکانیسم‌های تقویت سرمایة اجتماعی در بافت دانشگاهی، هدف پژوهش حاضر شناسایی عوامل تأثیرگذار بر بهبود سرمایة اجتماعی استادان دانشگاه فرهنگیان بود. روش: پژوهش حاضر بر اساس هدف از نوع کاربردی و بر اساس روش گردآوری اطلاعات آمیخته (کیفی‌ـ کمی) با رویکرد قیاسی‌ـ استقرایی است. جامعة پژوهش در بخش کیفی همة خبرگان و صاحب‎نظران حوزة مدیریت منابع انسانی و آشنا با حوزة سرمایة اجتماعی در دانشگاه فرهنگیان بودند که با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند مبتنی بر گلوله برفی هجده نفر به عنوان نمونة پژوهش انتخاب شدند. جامعة آماری در مرحلة کمّی همة کارکنان و اعضای هیئت علمی و مدرسان دانشگاه فرهنگیان بودند که با استفاده از روش نمونه‌گیری خوشه‌ای، بر اساس جدول مورگان، تعداد 256 نفر انتخاب شدند. به‌ منظور گردآوری داده‌های کیفی از مصاحبة نیمه‌ساختاریافته و برای داده‌های کمّی نیز از پرسشنامة محقق‌ساخته استفاده شد. اعتمادپذیری داده‌های مصاحبه با روش بازخورد مشارکت‌کننده و اعتباربخشی مصاحبه‌ها با روش ضریب توافق و بازآزمون مورد تأیید قرار گرفت. همچنین روایی محتوایی پرسشنامه مورد تأیید متخصصان قرار گرفت و پایایی پرسشنامه با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ 89/0 به دست آمد. جهت تحلیل داده‏ها در قسمت کیفی از روش کدگذاری باز و محوری و در قسمت کمّی از روش‏های تحلیل توصیفی، تحلیل همبستگی، و تحلیل معادلات ساختاری (تحلیل عاملی تأییدی مرتبة دوم) استفاده شد. یافته‎ها: نتایج نشان داد عوامل تأثیرگذار بر بهبود سرمایة اجتماعی اعضای هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان به ترتیبِ اهمیت و بار عاملی عبارت‌اند از: آموزش و بهسازی (975/0)، ارتباطات و تعامل (956/0)، ساختاری (954/0)، رشدگرایی (937/0)، اعتماد (937/0)، توسعة مهارت‎های رهبری و مدیریتی (936/0)، همکاری و کار تیمی (922/0). نتیجه‎گیری: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که آموزش و بهسازی و تقویت ارتباطات کلیدی‌ترین عوامل بهبود سرمایة اجتماعی اعضای هیئت علمی هستند. این یافته‌ها بر ضرورت توجه نظام‌مند به توسع] حرفه‌ای و شبکه‌سازی در سیاست‌گذاری‌های دانشگاهی تأکید دارد و دانشگاه فرهنگیان می‎تواند با بهبود فضای کاری، ارتقای کیفیت آموزش و پژوهش، و ترویج فرهنگ همکاری و مشارکت به سرمایة اجتماعی استادان کمک کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


ابراهیمی، صلاح‎الدین؛ ناصری‌امین، احمد؛ علی‌زاده، رضا و غلامی، بهمن (1402). شناسایی عوامل مؤثر بر سرمایة اجتماعی مدیران در سازمان‌های ایرانی‌ـ اسلامی (پژوهشی آمیخته در آموزش‌وپرورش). مدیریت سرمایة اجتماعی، 10 (2)، 91 ـ 109. 10.22059/jscm.2022.346543.2324
بهرامیان‏نژاد، اکبر و رمضان‌پور، علی‌رضا (1402). رابطة سرمایة اجتماعی با اثربخشی تدریس استادان دانشگاه آزاد اسلامی داراب با میانجیگری مهارت‎های اجتماعی. هشتمین همایش ملی پژوهش‎های نوین در حوزة علوم تربیتی و روان‌شناسی ایران، تهران. https://civilica.com/doc/1985065
جعفری‎مجد، بهنام و زارعی‎متین، حسن (1401). طراحی الگوی سرمایة اجتماعی سازمانی در آموزش‎و‎پرورش (مورد پژوهش: ادارۀ کل آموزش‌وپرورش استان لرستان). مدیریت سرمایة اجتماعی، 9 (1)، 77 ـ 99. 10.22059/jscm.2021.308715.2042
حسینی‎گل‎افشانی، سید مهمدی؛ خیرگو، منصور و فاتح، اصغر (1403). شناسایی و ارزیابی راه‌حل‌های افزایش سرمایة اجتماعی کارکنان ارتش جمهوری اسلامی ایران. مطالعات بین‌‌رشته‌ای دانش راهبردی، 14(57)، 265 ـ 285. https://en.civilica.com/l/169906/
خنیفر، حسین؛ ابراهیمی، صلاح‏الدین؛ سعادت، سارا؛ نادری‏بنی، ناهید و سیفی، علی (1400). مدل شایستگی‏ها و توانایی‏های مدیران میانی آموزش‏وپرورش: پژوهشی آمیخته. مطالعات آموزشی و آموزشگاهی، 1 (10)، 163 ـ 193. 20.1001.1.2423494.1400.10.1.7.2
خیرگو، منصور و سهیلی، حمیدرضا (1397). ترسیم الگوی ارتقای سرمایۀ اجتماعی در سازمان‌های دولتی ایران: پژوهشی کیفی مبتنی بر نظریۀ داده‌بنیاد. مدیریت سرمایة اجتماعی، 5 (2)، 315 ـ 336. 10.22059/jscm.2018.247628.1505
سادئی، علی (1402). نگاه انتقادی به سرمایة اجتماعی در نظام آموزش عالی کشور برای دستیابی به توسعة پایدار. دومین همایش ملی آیندهپژوهی، آموزش عالی، و توسعة پایدار. تهران: ایران. . https://civilica.com/doc/2134727
عزیزیان‎کهن، نسرین (1400). سرمایة اجتماعی و تأثیر آن بر رضایت شغلی اعضای هیئت علمی دانشکده‎های تربیت بدنی ایران و ارائة مدل بهینه. رسالة دکتری مدیریت و برنامهریزی ورزشی دانشگاه پیام نور.
غفوری، داوود و یاوری، آرش (1394). مطالعه و بررسی تأثیر فرهنگ سازمانی بر سرمایة اجتماعی استادان دانشگاه علوم و فنون هوایی شهید ستاری. علوم و فنون نظامی، 11 (33)، 85 ـ 108. https://www.magiran.com/p1625254
فرح‎بخش، سعید و یوسف‌وند، کبری (1397). بررسی تأثیر سرمایة اجتماعی بر کیفیت زندگی کاری اعضای هیئت علمی دانشگاه با میانجیگری محبوبیت اجتماعی (مطالعة موردی: دانشگاه لرستان). رهیافت نو در مدیریت آموزشی، 9 (35)، 91 ـ 108. https://www.magiran.com/p1938404
قانعی‏راد، محمدامین (1395). نقش تعاملات دانشجویان و استادان در تکوین سرمایة اجتماعی دانشگاهی. جامعه‎شناسی ایران، 7 (1)، 3 ـ 29. https://ensani.ir/fa/article/229840/
قنبری‎برزیان، علی (1401). مرجعیت استاد در میدان فرهنگی دانشگاه با تأکید بر متغیر سرمایة اجتماعی دانشگاهی. دوفصلنامه جامعهشناسی اقتصادی و توسعه، 11(2)، 95 ـ 79. 20.1001.1.23224371.1401.11.2.4.3
کریمیان، جهانگیر؛ آقاحسینی، تقی و موسوی نافچی، سید مرتضی (1393). سرمایة اجتماعی اعضای هیئت‌ علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان. مدیریت اطلاعات سلامت، 4 (4)، 497 ـ 505. https://him.mui.ac.ir/article_11326.html?lang=fa
محترم، معصومه؛ ترک‎زاده، جعفر و صالحی، نغمه (1401). مدل‌یابی ساختاری سرمایة اجتماعی دانشگاه و تمایل کارمندان به مشارکت با نقش واسطه‌ای آمادگی آن‌ها برای تغییر در دانشگاه شیراز. مدیریت سرمایة اجتماعی،  9 (1)، 101 ـ 125. 10.22059/jscm.2021.332391.2223
مطلبی‌ورکانی، ابوطالب؛ مظاهری، ساناز و عالی‎پور، علی‌رضا (1397). ترسیم مدل ساختاری برای تبیین تأثیر سرمایۀ اجتماعی بر خلاقیت کارکنان با تأکید بر نقش مدیریت دانش. مدیریت سرمایة اجتماعی،  5(3)، 411 ـ 432. 10.22059/jscm.2018.259332.1623
یاراحمدی، محمد (1403). تبیین مدل ساختاری ادراک کارمندان از سرمایة اجتماعی دانشگاه و پاسخگویی آن به محیط با بهره‌وری نیروی انسانی در دانشگاه شیراز. رسالة دکتری مدیریت آموزشی دانشگاه شیراز.
Abdolzadeh, S., Abbaszadeh Sohroun, Y., & Yarmohammadzadeh, P. (2023). Visualization of Social Capital Knowledge Based on a Pathology in the Education System Using a Fuzzy Approach. International Journal of Knowledge Processing Studies (KPS), 3 (4), 1-11. Doi: 10.22034/kps.2023.384558.1100
Akçomak, S. & Weel, B. T. (2018). The Impact of Social Capital on Crime: Evidence from the Netherlands. IZA Discussion Paper, 36 (3), 1-84. https://ssrn.com/abstract=1214909
Arampatzi, E., Burger, M. J., & Novik, N. (2018). Social network sites, individual social capital and happiness. Journal of Happiness Studies, 19 (1), 99–122. https://doi.org/10.1007/s10902-016-9808-z
Aziziankohan, N. (2020). Social Capital and Its Impact on Job Satisfaction of Faculty Members in Physical Education Departments of Iranian Universities and Providing an Optimal Model. PhD Thesis in Sports Management and Planning, Payam Noor University. https://lib.pnu.ac.ir/dL/search/default.aspx?Term=11176&Field=0&DTC=7. (in Persian)
Bahrami Nezad, A., & Ramadanpour, A. R. (1402). The Relationship Between Social Capital and the Effectiveness of Teaching Faculty at the Islamic Azad University of Darab Mediated by Social Skills. 8th National Conference on New Researches in the Field of Educational and Psychological Sciences of Iran, Tehran. https://civilica.com/doc/1985065. (in Persian)
Bui, X. B., Hoang, T. H., Nguyen, T. T. N., & Tran, T. P. D. (2020). The effect of social capital on credit access of private small and medium sized enterprises. Journal of Economics and Development, 279 (9), 12–19. https://tinyurl.com/3948auyr
Bye, L., Muller, F., & Oprescu, F. (2020). The impact of social capital on student wellbeing and university life satisfaction: a semester-long repeated measures study. High. Educ. Res. Dev, 39 (3), 898–912. Doi: 10.1080/07294360.2019.1705253
Chen, Z., Chen, D., Peng, M. Y. P., Li, Q., Shi, Y., & Li, J. (2020). Impact of organizational support and social capital on university faculties’ working performance. Frontiers in Psychology, 11 (1), 559-571. https://doi.org /10.3389/fpsyg.2020.571559
Chuang, C. H., Chen, S. J., & Chuang, C. W. (2013). Human Resource Management Practices and Organizational Social Capital: The Role of Industrial Characteristics. Journal of Business Research, 66 (5), 678–687. DOI: 10.1016/j.jbusres.2012.04.002
Collings, G. & Mellahi, K. (2019). Strategic talent management: A review and research agenda. Human Resource Management Review, 19 (2), 304-313. Doi:10.1016/j.hrmr.2009.04.001
Curabba, B. (2025). Social Capital and Faculty Development in Higher Education. Research Square Preprints, 1 (1), 1-20. https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-7832545/v1
Ebrahimi, S., Naseriamin, A., Alizadeh, R., & Gholami, B. (2023). Identifying factors affecting the social capital of managers in Iranian-Islamic organizations (mixed research in education).  Journal of Social Capital Management (JSCM), 10 (2), 91-109. 10.22059/jscm.2022.346543.2324. (in Persian)
Ekemen, A. M. & Sesen, H. (2020). Dataset on Social Capital and Knowledge Interation in Project Management. Journal of Pre-Proof. DIB, 2 (5), 4-29. Doi:10.1016/j.dib.2020.105233
Ekici, T. & Koydemir, S. (2014). Social capital, government and democracy satisfaction, and happiness in Turkey:A comparison of surveys in 1999 and 2008. Social Indicators Research, 118 (3), 1031–1053. https://doi.org/10.1007/s11205-013-0464-y
Epstein, N. & Elhalaby, C. (2025). Social capital in academia: How does postdocs’ relationship with their superior professors shape their career intentions?. International Journal for Educational and Vocational Guidance, 25 (1), 131-158. Doi:10.1007/s10775-023-09580-4
Farahbakhsh, S., & Yousefvand, K. (2018). The effect of social capital on the quality of work life of faculty members with moderating of social popularity (case study: Lorestan University). Journal of New Approaches in Educational Administration, 9 (3), 91-108. https://www.magiran.com/p1938404. (in Persian)
Ghafouri, D., & Yavari, A. (2015). Study and examination of the impact of organizational culture on the social capital of faculty members at Shahid Stari Air Science and Technology University. Journal of Military Science and Tactics, 11 (33), 85-108. https://www.magiran.com/p1625254. (in Persian)
Ghanbari Barzyan, A. (2022). "Professor" authority in the cultural field of the university with emphasis on the variable of university social capital (Case study of the University of Isfahan). Journal of Economic & Developmental Sociology, 11 (2), 79-95. 20.1001.1.23224371.1401.11.2.4.3. (in Persian)
Ghanvirad, M. A. (2016). The Role of Student-Professor Interactions in the Formation of University Social Capital. Sociology of Iran, 7 (1), 3-29. https://ensani.ir/fa/article/229840/. (in Persian)
Han, S. (2015). Social capital and subjective happiness: Which contexts matter?. Journal of Happiness Studies, 16 (1), 241–255. https://doi.org/10.1007/s10902-014-9506-7
Hosini Golafshani, S. M., Khargou, M., & Fath, A. (2024). Identification and Evaluation of Solutions for Increasing Social Capital of Employees of the Islamic Republic of Iran Army. Scientific quarterly journal interdisciplinary studies on strategic knoledge, 14 (57), 265-285. https://en.civilica.com/l/169906/. (in Persian)
Huegel, M. (2024). University scientists’ multiple goals achievement: Social capital and its impact on research performance and research commercialization. Technovation, 135 (2), 103065. Doi:10.1016/j.technovation.2024.103065
Jafari Majd, B., & Zarei Matin, H. (2022). Designing an Organizational Social Capital Model in the Ministry of Education: The Case Study of Lorestan General Office of Education. Journal of Social Capital Management (JSCM), 9 (1), 77-99. 10.22059/jscm.2021.308715.2042. (in Persian)
Jofreh, M., Dehsorkhi, H., & Yasini, A. (2013). Organizational Social Capital with the Human Resource Management Approach. Asian Journal of Business Management, 5 (1), 124-129. Doi:10.19026/ajbm.5.5819
Karimian, J., Hosseini, T. A., & Mousavi Nafchi, S. M. (2014). Faculty Member`s Social capital of Isfahan University of Medical Sciences. Journal of Health Information Management, 11 (4), 494-505. https://him.mui.ac.ir/article_11326.html?lang=fa. (in Persian)
Khanifar, H., Ebrahimi, S., Saadat, S., NaderiBeni, N., & Sayfi, A. (2021). Model the Competencies and Abilities of Middle Education Managers: a Mixed Research. Bi-Quarterly Journal of Educational and Scholastic Studies, 10 (1), 163-193. 20.1001.1.2423494.1400.10.1.7.2. (in Persian)
Kheirgoo, M., & Soheili, H. R. (2018). Drawing the Pattern of Social Capital Promotion in Iranian Public Organizations: Qualitative Research based on Grounded Theory. Journal of Social Capital Management (JSCM), 5 (2), 315-336. 10.22059/jscm.2018.247628.1505. (in Persian)
Lee, K. J. (2016). Social Capital of University Faculties, Corporate Absorptive Capacity, and Performance of University-Industry (UI) Joint R & D Project in Korea. Indian Journal of Science and Technology, 9 (26), 72-81. Doi:10.17485/ijst/2016/v9i26/97331
Maurer, I., Bartsch, V., & Ebers, M. (2019). The value of intra-organizational social capital: How it fosters knowledge transfer, innovation performance, and growth. Organization Studies, 32 (2), 157–185. Doi:10.1177/0170840610394301
Mohtaram, M., Torkzadeh, J., & Salehi, N. (2022). The Structural Equation Modeling of University Social Capital and the Employee Tendency to Participate Through the Mediating Role of Their Readiness for Change in Shiraz University. Journal of Social Capital Management (JSCM), 9 (1), 101-125. 10.22059/jscm.2021.332391.2223. (in Persian)
Motallebi Varkani, A., Mazaheri, S., & Aalipour, A. (2018). Drawing Structural Model for Explaining the Impact of Social Capital on Creativity of Employees with Emphasis on Knowledge Management. Journal of Social Capital Management (JSCM), 5 (3), 411-432. 10.22059/jscm.2018.259332.1623. (in Persian)
Naka, L. & Spahija, D. (2022). Impact of English language as a human capital in the higher education institutions’ development strategy [Special issue]. Corporate & Business Strategy Review, 3 (2), 262–272. https://doi.org/10.22495/cbsrv3i2siart7
Nguyen, H. L., Duong, T. D., Nguyen, H., & Nguyen, T. H. (2024). The impact of social capital on the public general education governance. Journal of Governance and Regulation, 13 (2), 223-232. Doi:10.22495/jgrv13i2art22
Phung, T. B. & Bui, T. K. D. (2022). A research on continuous intention to use the social network of Zalo: From the perspective of Social Network theory and Social Capital theory. Journal of Economics and Development, 303 (9), 55–66. https://tinyurl.com/5c2uxtdy
Sadei, A. (1402). A Critical Look at Social Capital in the Higher Education System for Achieving Sustainable Development. The second national conference on futurology, higher education and sustainable development, Tehran: Iran. https://civilica.com/doc/2134727. (in Persian)
Salmi, V. & Kivivuori, J. (2013). The Association between Social Capital and Juvenile Crime The Role of Individual and Structural Factors. Criminology & Penology, 24 (1), 123-148.
Sidhu, A., Singh, A., Qazi, S., & Bhalla, P. (2023). Social media, social capital, and knowledge sharing: Impact and implications for the higher education governance [Special issue]. Corporate & Business Strategy Review, 4 (4), 227–234. https://doi.org/10.22495/cbsrv4i4siart3
Yarahmady, M. (2024). "Explaining the Structural Model of Employees' Perception of University Social Capital and Its Response to Environment with Human Resource Efficiency in Shiraz University." PhD thesis in Educational Management, Shiraz University. (in Persian)
Yu, B., Luo, M., Liu, M., Zhou, J., Yang, S., & Jia, P. (2021). Social capital changes after COVID-19 lockdown among youths in China: COVID-19 impact on lifestyle change survey (COINLICS). Front. Public Health 9. Doi: 10.3389/fpubh.2021.697068
Zhong, C. (2021). Impact of Organizational Support and Social Capital on University Faculties’ Working Performance. Front. Psychol, 11 (1), 56-82. Doi: 10.3389/fpsyg.2020.571559.