مجله علمی

مجله علمی "مدیریت سرمایه اجتماعی"

اعتباریابی مقیاس سرمایة اجتماعی از منظر قرآن کریم از دیدگاه معلمان کشور عراق

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
گروه مدیریت و برنامه‌ریزی آموزشی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
10.22059/jscm.2026.409648.2647
چکیده
هدف از این پژوهش اعتباریابی مقیاس سرمایة اجتماعی مبتنی بر قرآن کریم از دیدگاه معلمان مدارس ابتدایی استان بغداد (عراق) بود. این مطالعه از نظر رویکرد کمّی و از حیث روش توصیفی‌ـ پیمایشی است. جامعة آماری پژوهش را کلیة معلمان مدارس ابتدایی استان بغداد تشکیل دادند. با توجه به ماهیت پژوهش و بر اساس نسبت آزمودنی به گویه، حجم نمونه ۲۵۰ نفر تعیین شد و نمونه‌گیری به ‌صورت در دسترس انجام گرفت. ابزار پژوهش مقیاس سرمایة اجتماعی مبتنی بر قرآن کریم بود که روایی محتوایی و صوری آن توسط متخصصان تأیید شد و سپس با استفاده از تحلیل گویه، تحلیل عاملی تأییدی، و آلفای کرونباخ اعتبار و پایایی آن سنجیده شد. نتایج تحلیل گویه‌ها نشان داد که هر یک از گویه‌ها با زیرمقیاس مربوط و با نمرة کل مقیاس همبستگی معنادار دارند. همچنین نتایج تحلیل عاملی تأییدی حاکی از آن بود که گویه‌ها و مؤلفه‌های مقیاس از بار عاملی مطلوبی برای تبیین ابعاد سرمایة اجتماعی مبتنی بر قرآن کریم برخوردارند. افزون بر این، ضرایب آلفای کرونباخ نشان‌دهندة پایایی مطلوب مقیاس و زیرمقیاس‌های آن بود. بر این اساس، مقیاس سرمایة اجتماعی مبتنی بر قرآن کریم از روایی و پایایی مناسب در جامعة معلمان عراق برخوردار است و می‌تواند در پژوهش‌ها و ارزیابی‌های مرتبط با سرمایة اجتماعی مورد استفاده قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

الف) منابع فارسی
اسفندیاری، رضا؛ قجری، سمیه و محمدی‌فرد، احمد (1398). عوامل مؤثر بر سرمایة اجتماعی بر اساس مفاهیم قرآن کریم (مورد مطالعه: خبرگان دانشگاه قرآن و حدیث قم). اسلام و مطالعات اجتماعی، 7(27)، 48 ـ 78.
افتخاریان، رضا.، کلدی، علیرضا.، صحاف، رباب.، فدای وطن، رضا. و سام، شیما. (۱۳۹۵). روایی و پایایی نسخه فارسی پرسش‌نامه سرمایه اجتماعی اونیکس در سالمندان. سالمند: مجله سالمندی ایران، دوره ۱۱، شماره ۱، صص ۱۷۴۱۸۹.
پوراحمد، احمد؛ شهسواری، محمدسینا و حیدری، اصغر (1400). تحلیل عوامل مؤثر بر افزایش سرمایة اجتماعی و رابطة آن با نوسازی بافت‌های فرسوده (مطالعة موردی: منطقة 10 شهرداری تهران). مطالعات برنامه‌ریزی سکونتگاه‌های انسانی (چشم‌انداز جغرافیایی)، 16(1)، 95 ـ 108. https://sid.ir/paper/1031518/fa
ترک‌زاده، جعفر و محترم، معصومه (1391). تدوین و ارائة الگویی یکپارچه از سرمایة اجتماعی و پیامدهای آن. پژوهش‌های مدیریت انتظامی (مطالعات مدیریت انتظامی)، 7(3)، 413 ـ 434.
ترک‌زاده، جعفر؛ محترم، معصومه و حاجی‌زاده، مرضیه (1401). اعتباریابی مقیاس سرمایة اجتماعی بر مبنای قرآن کریم از دیدگاه معلمان استان فارس. مدیریت سرمایة اجتماعی، 10(1)، 19 ـ 29.
ترکزاده، جعفر؛ محترم، معصومه و گائینی، ابوالفضل (1398). کاوش مفهوم سرمایة اجتماعی در قرآن کریم. شیراز: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
جعفری‌نژاد، مسعود؛ مرادی، مهدی؛ آذین، احمد؛ گلشنی، علی‌رضا و بقایی‌سرایی، علی (1400). نقش سرمایة اجتماعی در توسعة سیاسی و اجتماعی جامعة ایران بعد از انقلاب اسلامی. برنامه‌ریزی منطقه‌ای، 11(41)، 183 ـ 196.
چراغی‌کوتیانی، ا. (1404). شاخصه‌های سرمایة اجتماعی از منظر قرآن و روایات. قرآن و علوم اجتماعی، 5(2)، 122 ـ 153. https://doi.org/10.22034/arq.2025.481364.1390
حمیدی‌زاده، علی؛ ظفری، هادی و بابایی‌گواری، سلمان (1398). سرمایة اجتماعی از منظر قرآن؛ مؤلفه‌ها، عوامل، راهبردها. مدیریت سرمایة اجتماعی، 6(2)، 149 ـ ـ168. https://doi.org/10.22059/jscm.2019.259403.1624
خداداد کاشی، شعله.، گودرزی، محمود.، اسدی، حسن. و جلالی فراهانی، مجید. (۱۳۹۱). طراحی، رواسازی و اعتباریابی پرسشنامه سرمایه اجتماعی در سازمان تربیت بدنی. مدیریت ورزشی، دوره ۴، شماره ۱۳، صص ۴۵۶۴.
خسروی، مصطفی (1398). سرمایة اجتماعی گامی به سوی توسعة اجتماعی. پژوهش و مطالعات اسلامی، 5(1)، 82 ـ 91.
خوب‌رو، محمدتقی؛ سعیدی، حبیب‌الله؛ صفری، علی و سیدجوادین، سید رضا (1395). رهبری معنوی، سرمایة اجتماعی، و تعلق‌خاطر کاری؛ مطالعه‌ای با کاربست تأثیر مؤلفه‌های اسلامی. مدیریت اسلامی، 24(4)، 109 ـ 136.
درویشی، مهدی؛ جوانمرد، کمال و حضرتی‌صومعه، زهرا (1399). مطالعة جامعه‌شناختی تأثیر مؤلفه‌های سرمایة اجتماعی بر عملکرد مدیریت‌های محلی (شوراهای اسلامی شهر و روستاـ شهرداری و دهیاری). نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی، 12(3)، 597 ـ 615.
دهقان، مهدی و سراجیان، مروارید (1396). رابطة سرمایة اجتماعی خانوادگی و مشارکت والدین در امور مدرسه با موفقیت تحصیلی دانش‌آموزان. خانواده و پژوهش، 14(3)، 7 ـ 28.
دهقانی، مرضیه؛ سلیمانی، فاطمه و فرجی، محدثه (1396). مطالعة مؤلفه‌های سرمایة اجتماعی اسلامی در سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش. علوم تربیتی از دیدگاه اسلام، 5(9)، 5 ـ 36.
رضایی‌منش، بهروز و پوربهروزان، علی (1397). طراحی الگوی سرمایة اجتماعی مبتنی بر تعالیم دینی. مدیریت اسلامی، 26(3)، 87 ـ 103.
رمضانی‌ بیدگلی، حمزه؛ رحمتی، محمدحسین و طوطیان اصفهانی، صدیقه (1403). سرمایة اجتماعی در سازمان فضیلت‌محور: مؤلفه‌های تشخیص سرمایة اجتماعی در اماکن متبرکة مذهبی. مدیریت سرمایة اجتماعی، 11(2)، 171 ـ 185. https://doi.org/10.22059/jscm.2023.362705.2431
رنانی، محسن و مؤیدفر، رزیتا (1387). سرمایة اجتماعی و عملکرد اقتصادی: بررسی مقایسه‌ای استان‌های ایران. فرایند مدیریت و توسعه، (68 و 69)، 107 ـ 122.
زارع‌شاه‌آبادی، اکبر؛ اسلامی، رضا و مهدی‌پور خراسانی، ملیحه (1398). تأثیر سرمایة اجتماعی بر رضایت شغلی معلمان شهر یزد. خانواده و پژوهش، 16(1)، 83 ـ 99.
شجاعی باغینی، محمدمهدی و همکاران (1387). مبانی مفهومی سرمایة اجتماعی. پژوهشکدة مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
شکیبا، حجت؛ حجازی، سید یوسف و حسینی، سید محمود (1395). رابطة سرمایة اجتماعی با قصد کارآفرینی دانشجویان کشاورزی دانشگاه تهران. مدیریت آموزشی کشاورزی، 38(1)، 78 ـ 94.
شکیباسوره، مریم و حسنی، محمد (1400). بررسی تأثیر ویژگی‌های فردی بر فرسودگی شغلی با آزمون نقش میانجی استرس شغلی و سرمایة اجتماعی در میان پرستاران بیمارستان امام رضا(ع) ارومیه. مدیریت پرستاری، 10(1)، 9 ـ 22.
عابدینی، علی؛ زارعی‌متین، حسن و عابدینی، حسین (1398). تبیین الگوی سرمایة اجتماعی بر اساس اندیشة مقام معظم رهبری. مدیریت اسلامی، 27(1)، 37 ـ 63.
عیوضی، محمدرحیم و فتحی، یوسف (1390). رهبری و سرمایة اجتماعی با رویکرد به رهبری امام خمینی. متین، 13(51)، 61 ـ 83.
موسوی، فرانک، و شیرزادی، پرستو. (1397). نقش سرمایه اجتماعی مدیران مدارس بر رضایت شغلی معلمان. توسعه حرفه ای معلم، 3(4 )، 51-62.
وزینی‌افضل، مجتبی؛ گائینی، ابوالفضل و عبدالهی، محمدعلی (1399). راهکارهای تقویت سرمایة اجتماعی از دیدگاه نظام ارزشی اسلام. مدیریت اسلامی، 28(3)، 141 ـ 170.
ب) منابع عربی
البشری، قدریه محمد و الصرایره، ماجده أحمد (2011). أخلاقیات مهنه التعلیم. دار الخلیج.
عبدالعال، نجلاء عبدالتواب عیسى (2018). دور رأس المال الاجتماعی فی تحقیق استدامه المیزه التنافسیه للجامعات: دراسه لآراء أعضاء هیئه التدریس بجامعه بنی سویف. کلیه التربیه، جامعه المنوفیه، 33(3)، 13 ـ 207.
محمد، أشرف السعید أحمد (2012). رأس المال الاجتماعی التنظیمی بالأقسام الأکادیمیه التربویه: دراسه تحلیلیه. مستقبل التربیه العربیه، 19(80)، 213 ـ 298.
موفق، سهام و أحمد، ضیف (2018). رأس المال الاجتماعی و دوره فی تحقیق أبعاد التنمیه المستدامه. الحقوق و العلوم الإنسانیه، 11، 39 ـ 54.
ج) منابع انگلیسی
Abd al-Aal, N. A.T. I. (2018). The round of social capital in researching the sustainability of the competitive advantage of universities: a study of the opinions of the faculty members of Bani Suif University. Journal of College Education, Al-Manofiya University, 33(3), 13-207. (in Arabic)
Al Beshri, Q. M. & Walsaraira, M. A. (2011). Ethics of the teaching profession. Dar al-Khalij. (in Arabic)
Alemdar, M. & Anılan, H. (2022). Reflection of social capital in educational processes: Emotional literacy and emotional labor context. Asia Pacific Education Review, 23(1), 27–43.
Boat, A. A., Seward, M. D., Wu, C.-Y., & Scales, P. C. (2025). Validation of a youth social capital scale informed by positive youth development. Applied Developmental Science, 29(4), 373–388. https://doi.org/10.1080/10888691.2024.2350442
Carrillo-Álvarez, E., Villalonga-Olives, E., Riera-Romaní, J., & Kawachi, I. (2019). Development and validation of a questionnaire to measure family social capital. SSM - Population Health, 8, 100453.
Carrillo-Álvarez, E., Villalonga-Olives, E., Riera-Romaní, J., & Kawachi, I. (2019). Development and validation of a questionnaire to measure family social capital. Social Science & Medicine, 223, 11–19. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2019.01.024
Cohen, D., & Prusak, L. (2001). In good company (p. 94). Boston: Harvard Business School Press.
Davis, D. J. (2021). Socioeconomic status, neighborhood and home, peer and family influence, and social capital as predictors of educational success (Doctoral dissertation, California State University, Stanislaus).
Democracy, No. 6, p65-78
Dufur, M. J., Hoffmann, J. P., Braudt, D. B., Parcel, T. L., & Spence, K. R. (2015). Examining the effects of family and school social capital on delinquent behavior. Deviant Behavior, 36(7), 511–526.
Fukuyama, F. (1999). Social capital and civil society (Paper presentation). IMF Conference on Second Generation Reforms, The Institute of Public Policy, George Mason University, Fairfax, VA.
Kasarda, J. D. & Janowitz, M. (1974). Community attachment in mass society. American Sociological Review, 39(3), 328–339. https://doi.org/10.2307/2094293
Kritsotakis, G., Antoniadou, E., Koutra, K., Koutis, A., & Philalithis, A. E. (2010). Cognitive validation of the social capital questionnaire in Greece. Nosileftiki, 49(3), 274–285. https://www.nosileftiki.gr/abstract.php?id=1285.
Mohamed, A. E. A. (2012). Organizational social capital at educational academic departments: An analytical study. The Future of Arab Education, 19(80), 213–298. (in Arabic).
Nahapiet, J. & Ghoshal, S. (1998). Social capital, intellectual capital, and the organizational advantage. Academy of Management Review, 23(2), 242–266.
Narayan, D. & Cassidy, M. F. (2001). A dimensional approach to measuring social capital: Development and validation of a social capital inventory. Current Sociology, 49(2), 59–102. https://doi.org/10.1177/0011392101049002006
Paiva, P. C. P., Paiva, H. N. D., Oliveira Filho, P. M. D., Lamounier, J. A., Ferreira, E. F. E., et al. (2014). Development and validation of a social capital questionnaire for adolescent students (SCQ-AS). Plos One, 9(8), Article e103785. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0103785
Pishghadam, R., Noghani, M., & Zabihi, R. (2011). The construct validation of a questionnaire of social and cultural capital. English Language Teaching, 4(4), 195–203. https://doi.org/10.5539/elt.v4n4p195
Putnam, R.D. (1995) .Bowling Alone: American Declining Social Capital. Journal of
Sha, D. (2021). Research on the impact of social capital on villagers’ willingness to partake in the supply of rural public products. Open Journal of Social Sciences, 9(05), 187–200.
UNICEF Iraq. (n.d.). Education. Retrieved August 9, 2026, from https://www.unicef.org/iraq/what-we-do/education
Vogt, W. P. (1993). Dictionary of statistics and methodology. Sage Publications.
Watkins, D. (1992). Faculty and student interaction. In B. R. Clark & G. Neave (Eds.), The encyclopedia of higher education (Vol. 3). Pergamon Press.
Yu, C., Ye, B., & Qin, N. (2021). Entrepreneurial passion and entrepreneurial success: The role of entrepreneurial self-efficacy and internal beliefs. Frontiers in Psychology, 12, Article 690226. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.690226.