سرمایه اجتماعی اسلامی در ترویج کارآفرینی اجتماعی: یک چارچوب مفهومی مبتنی بر مرور نظام‌مند

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 استاد دانشکده کارافرینی دانشگاه تهران،تهران،ایران

2 دانشجوی دکتری کارآفرینی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

10.22059/jscm.2025.402622.2628

چکیده

اگرچه اهمیت کارآفرینی اجتماعی همچنان در حال افزایش است، تأثیر سرمایه اجتماعی دینی بر توسعه آن، به‏ویژه در مورد جوامع اسلامی، کمتر بررسی شده است. چارچوب‌های نظری موجود در تبیین اینکه چگونه هنجارها، شبکه‌ها و ارزش‌های دینی، به صورت جامع، به کنش کارآفرینانه می‌انجامند، کامل نیستند. هدف اصلی این پژوهش، پرکردن این شکاف نظری و تبیین چگونگی تأثیر سرمایه اجتماعی اسلامی با مؤلفه‌ها و سازوکارهای متمایز خود (مانند اعتماد دینی و شبکه‌های ایمانی) بر ترویج کارآفرینی اجتماعی در جوامع اسلامی است. پژوهش حاضر برحسب هدف، بنیادی و برحسب گردآوری اطلاعات، با روش کیفی مرور نظامند و تحلیل محتوای کیفی بر روی 36 مقاله منتخب از پایگاه‌های اسکوپوس، اس‏ای‏دی بین سال‌های ۲۰۱6 تا ۲۰۲۴ انجام شد. تجزیه و تحلیل محتوای کیفی از طریق فرآیند کدگذاری سه‌گانه (باز، محوری و انتخابی) و با رویکرد استقرایی انجام شد. یافته‏های پژوهش نشان داد که سرمایه اجتماعی اسلامی یک عامل توانمندساز چندبعدی برای کارآفرینی اجتماعی در سطوح مختلف است. مؤلفه‌های سرمایه اجتماعی دینی شامل اعتماد دینی، هنجارهای متقابل، ارزش‌های مشترک اسلامی و شبکه‌های اجتماعی مبتنی بر ایمان است. این سرمایه از طریق سازوکارهای چون تسهیل شناسایی فرصت‌ها با لنز مقاصد الشریعه، بسیج منابع مبتنی بر ایمان از طریق ابزارهای نهادینه‌شده شریعت (وقف و زکات)، افزایش مشروعیت اجتماعی از طریق تأیید اخلاقی نهادهای دینی و تقویت تاب‌آوری معنوی (توکل) کارآفرینان، فرایند کارآفرینی اجتماعی را تسهیل می‌کند. نهادهای اسلامی، این سازوکارها را تقویت و نهادینه می‌کنند. نهایتا با ارائه یک مدل مفهومی یکپارچه، به شکاف موجود پاسخ داده شد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

مجله علمی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 12 آذر 1404

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار