مجله علمی

مجله علمی "مدیریت سرمایه اجتماعی"

مروری انتقادی بر رابطه همدلی و سرمایه اجتماعی در خط‌مشی‌گذاری عمومی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده
استادیار، گروه مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.22059/jscm.2026.412859.2674
چکیده
هدف: این پژوهش با هدف واکاوی انتقادی رابطه دیالکتیکی همدلی و سرمایه اجتماعی در خط‌مشی‌گذاری عمومی و شناسایی خلأهای نظری، پیش‌فرض‌های مسلط و سکوت‌های گفتمانی در ادبیات این حوزه انجام شده است.

روش‌شناسی: پژوهش با اتخاذ رویکرد مرور انتقادی و جستجوی نظام‌مند در پایگاه‌های داده اسکوپوس، وب آو ساینس و گوگل اسکالر انجام شد. پس از غربالگری ۴۴۵ منبع اولیه و اعمال معیارهای ورود و خروج، ۱۴ منبع معتبر برای تحلیل نهایی انتخاب گردید. داده‌ها با استفاده از فرم ارزیابی انتقادی و کدگذاری سه‌مرحله‌ای (توصیفی، تحلیلی و انتقادی) مورد تحلیل قرار گرفتند.

یافته‌ها: تحلیل انتقادی نشان می‌دهد که گفتمان مسلط در ادبیات از سه نقص اساسی رنج می‌برد: ۱) غلبه رویکرد ابزاری و فردگرایانه به همدلی که آن را به مهارتی فردی برای بهبود تعاملات تقلیل می‌دهد؛ ۲) روایت‌های علی خطی و مثبت‌انگارانه که جنبه تاریک همدلی (از جمله سوگیری درون‌گروهی، فرسودگی عاطفی و بازتولید نابرابری) را نادیده می‌گیرند؛ ۳) غیاب کامل صورتبندی سرمایه اجتماعی به ویژه بعد پیونددهنده (روابط عمودی شهروندان با نهادهای قدرت) در تحلیل‌ها. همچنین گفتمان فنی-الگوریتمی، همدلی را به بهینه‌سازی پیش‌بینی احساسات تقلیل داده و از بستر اخلاقی و نهادی آن جدا ساخته است.

نتیجه‌گیری: ادبیات موجود به جای تحلیل رابطه دیالکتیکی همدلی و سرمایه اجتماعی، آن را به مهارتی فردی برای بهبود تعاملات میان‌فردی فروکاسته و از پتانسیل تحول‌آفرین همدلی نهادی غافل مانده است. پژوهش بر ضرورت گذار از همدلی ابزاری به همدلی رادیکال تأکید می‌کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات